Her zaman yaptığım bir şeydi, geçmişte olmuş bir olayı farklı etkenlerle değerlendirip, “Acaba nasıl olurdu?” diye sorgulamak. Bu soru “Dünya dönmeseydi ne olurdu?” yada ”Şu olmasaydı ne olurdu?” gibi bir soru değil. Şuna benziyor: “Hakem penaltıyı vermeseydi takımın morali bozulmasaydı sonuç nasıl olurdu acaba?” gibi…

Özellikle tarihin bu gibi sorularla sorgulanamayacağını “Ne olsaydı, sonucu ne olurdu?” bilinemeyeceğini düşünmeye başladım. “Yavuz Sultan soğuya değil de batıya sefer yapsa daha mı iyi olurdu?” sorusunun cevabı bilinemez. Cemalettin Taşkıran Hoca’ nın dersinde bu tarz sorular ve tartışmalar çığrından çıkmış iken Cemalettin Hoca noktayı koydu.

Ne ki olmamıştır bilinmez, ne ki olmuştur değişmez.